Een interview met Joram Nauta (opent in nieuw venster), Liaison in het Programmateam CIIIC namens uitvoerder TNO (Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek). In het dagelijks leven is hij Innovation Orchestrator bij TNO Vector, waar hij plezier haalt uit het organiseren van impact door het bouwen aan programma’s met uiteenlopende partijen,
Landelijke netwerk voor immersieve ervaringen
De vijf labs BRIX (Brabant, Noord-Holland – Eindhoven, Tilburg, Breda en Purmerend), IX3 (Amsterdam), MIX (Hilversum), PRIME (Zeist) en SHINE (Rotterdam) worden met elkaar verbonden tot één landelijk netwerk: IX Labs NL (opent in nieuw venster).
Dankzij een financiële impuls van het Nationaal Groeifonds-programma Creative Industries Immersive Impact Coalition (CIIIC) dragen ze bij aan het verzilveren van de kansen die immersieve ervaringen bieden, door faciliteiten te ontwikkelen waarmee bedrijven, creatieve partijen, onderzoekers, onderwijsinstelling en maatschappelijke partners gebruik kunnen maken van de aanwezige expertise. Joram Nauta (opent in nieuw venster): ‘Samen met de andere deelnemers van activiteiten, die CIIIC financiert, vormen we een ecosysteem waarbij wij de faciliterende plekken met kennis en kunde bieden.’
Wat is de (publieke) taak van CIIIC en hoe passen de IX Labs daar exact in?
‘Vanuit CIIIC wordt geïnvesteerd in het opbouwen van kennis, kunde, vaardigheden en faciliteiten ten behoeve van het bredere immersive experiences (IX) ecosysteem. De toetredingsbarrières om als speler mee te kunnen doen zijn technologisch, financieel en creatief hoog. Het CIIIC-programma ondersteunt daarom spelers in de -gefragmenteerde- creatieve industrie om de potentie van IX te verkennen en toe te passen met behulp van deze laagdrempelig toegankelijke labs, met als doel om nieuw (maatschappelijk) verdienvermogen voor Nederland te creëren.
IX labs zijn, als onderdeel van het CIIIC-programma, open, toegankelijke faciliteiten waar partijen in een innovatie-ecosysteem laagdrempelig kunnen kennismaken en profiteren van aanwezige kennis, kunde, expertise en netwerken. Door de IX labs wordt dure technologie breed beschikbaar gesteld en de drempel om daarmee te experimenteren, creatief werk te valideren, te trainen, op te schalen en te implementeren, verlaagd. Het zijn ook de plekken waar de learning communities (opent in nieuw venster) kunnen landen, waar onze Innovation Impact Challenges (opent in nieuw venster) onderzoek kunnen doen en waar de onderzoeksconsortia hun experimenten kunnen uitvoeren; zo zorgen we dat het CIIIC-programma als geheel vooruit komt en investeren we in plekken die duurzaam gebruikt kunnen gaan worden.’
Op basis waarvan zijn de vijf labs geselecteerd en hoe ondersteunt CIIIC de labs (met sturing, kennis, netwerk, handjes, financieel) precies?
‘Op basis van een zorgvuldig uitgevoerd selectieproces (opent in nieuw venster) heeft TNO in de periode oktober 2025 tot en met februari 2026 plannen vanuit heel Nederland ontvangen van partijen en consortia die binnen de door CIIIC vastgestelde condities een bijdrage wilden leveren aan dit nationale netwerk van IX labs. Een onafhankelijk commissie heeft TNO ondersteund met het maken van de selectie.
Het netwerk bestaat zoals gezegd uit vijf labs die individueel, maar ook gezamenlijk een breed spectrum aan functionaliteiten en technologieën aanbieden aan de IX community, waarbij zij zelf ook investeren in de activiteiten en voorzieningen om deze langdurend economisch exploiteerbaar te maken en ten dienste te laten komen aan het veld en het CIIIC-programma. Naast de financiële inbreng van CIIIC (opent in nieuw venster) biedt TNO inhoudelijke en technische ondersteuning aan om de vijf labs van toegevoegde waarde te laten zijn én blijven door middel van een gericht leerprogramma; anders gezegd, partijen worden ondersteund in het ontwikkelen van een state of art faciliteit met een duurzaam lange termijn businessmodel.’
Stel, ik ben maker, ondernemer, onderzoeker of organisatie met een idee voor immersieve technologie. Waarom zou ik straks naar een IX Lab gaan en wat kan ik daar concreet doen?
‘Binnen de labs is veel IX-expertise en een (lokaal) netwerk van partners actief, waarbij ieder lab een eigen menukaart met diensten en producten heeft en zo verschillende doelgroepen kan bedienen. Nog belangrijker, vind ik, is dat het netwerk als onderdeel van het grotere IX innovatie-ecosysteem de maker, ondernemer, onderzoeker of opleider de mogelijkheid biedt om samen te werken; om samen te ontwikkelen, te onderzoeken, te testen en zo bewijskracht te leveren aan partijen die gebruik willen maken van deze technologieën. Kort gezegd, zorgt dit labs-programma ervoor dat nieuwe IX-technologie inclusief ondersteuning toegankelijk, vindbaar en betaalbaar, kortom beschikbaar is voor alle geïnteresseerde partijen en samenwerkingsverbanden.
Of de labs ook toegankelijk zijn voor publiek, om IX te ervaren? Sommige faciliteiten in de IX Labs, waarmee snel geëxperimenteerd, geshowcased of gevalideerd kan worden, hebben een expliciete publieksfunctie. Maar uiteindelijk is niet alleen het doel om bezoekers een positieve ervaring aan de hand van IX te bieden, maar om tegelijk het verdienvermogen van de creatieve industrie te versterken.’
Dit netwerk van samenwerkende labs met eenduidige toegang versterkt het programma, de samenhang tussen de actielijnen en maakt het mogelijk dat je makkelijker samen kunt optrekken.
Resumé: wat wordt er dankzij deze labs straks mogelijk wat zonder deze landelijke infrastructuur veel moeilijker zou zijn?
‘Deze eenduidige toegang maakt het mogelijk dat je samen kunt optrekken om bijvoorbeeld keuzes op het gebied van leveranciers of technologie te maken en deze ook te borgen; het veld is nu gefragmenteerd. Als zelfstandig lab is je positie ten opzichte van leveranciers anders, dan wanneer je met meerdere partijen aan komt kloppen.
Het geeft de Nederlands IX-industrie een heldere positionering, ook voor buitenlandse partijen. Dit zijn de voorbeeldlabs, dit is wat we doen, dit is wat er kan en dat doen we samen.’
On a more personal note: waarom immersive technologie? Wat heb jij ermee – en hoe ziet jouw IX-droom eruit?
‘In mijn werk bij TNO heb ik veel onderzoek gedaan naar healing environments in zorginstellingen en heb ik samen met MKB-ondernemers gewerkt aan een ‘interactieve sauna-ervaring’: een combinatie van multi-sensorische stimuli binnen een experience-omgeving. Het creatieve deel combineren met een use case en businessmodel en dat samen voor elkaar krijgen was erg leuk. Wie wil er nou geen sauna-jockey worden?’
Wat is het leukste/spannendste/belangrijkste aan deze job voor jou?
‘Uiteindelijk doe ik dit omdat de inhoud leuk en inspirerend is. Het verbinden van de creatieve kant (de mogelijkheden van IX verkennen) en dat koppelen aan de kansen voor toepassing vormt zowel de uitdaging als de valkuil; hoe brengen we de mogelijkheden over aan de doelgroep van toepassers en krijgen we hen enthousiast voor het doorontwikkelen, testen, afnemen en opschalen?
Gelet op de komende schaarste aan arbeidskrachten lijkt het gebruik als opleidings- en trainingsmiddel een no brainer – toch is er nog terughoudendheid bij de adoptie. Hoe kunnen we de drempel voor gebruik van IX verlagen, de kwaliteit verhogen en de mogelijkheden demonstreren; daar dienen de labs voor!’
En: wat wordt jouw rol nu het labs-netwerk gelanceerd is/wordt?
‘Als eerste is het mijn taak, samen met het team van CIIIC, om ervoor te zorgen dat iedereen goed uit de startblokken komt; dat de IX labs investeren in nieuwe faciliteiten en die up and running krijgen, terwijl we tegelijkertijd verder bouwen aan het onderlinge netwerk, de community en kruisbestuiving tussen de actielijnen.
Het uitgangspunt is dat de IX Labs er zijn om gebruikt te worden, en willen we laten zien dat de labs daadwerkelijk zorgen voor versnelling en adoptie van IX. Het uiteindelijke bewijs dat de IX labs werken is natuurlijk dat er intensief gebruik gemaakt gaat worden van de labs door partijen die aan CIIIC projecten werken en daarbuiten.
Uiteraard spelen er voor alle labs thema’s die ervoor zorgen dat we aanvullende kennis nodig hebben en [die] ook willen ontwikkelen; je kan denken aan technologie- of leverancier-afhankelijkheid (zoals die er nu bijvoorbeeld is van spelers als Meta, red.), het implementeren of omgaan met nieuwe standaarden of protocollen, of heldere regelgeving rondom ethische vraagstukken waar je als IX-community voor staat of (g)een grens voor is. Vanuit het programma [CIIIC] wordt dit specifieke thema, Publieke Waarden, ook integraal opgepakt.’
Terug naar de labs: CIIIC loopt inderdaad tot en met 2029, als het goed is – en de tijd gaat snel (het programma is in 2024 gelanceerd): hoe ziet de uiteindelijke, ideale output van de vijf labs eruit wat jou betreft?
‘De labs zijn mede op basis van een geloofwaardig, duurzaam verdienmodel geselecteerd, wat ervoor moet zorgen dat de impuls die nu wordt gegeven leidt tot een bloeiend landelijk IX Labs-netwerk met alle betrokken regionale partners. Wat ik verwacht aan te treffen zijn labs waar een ‘buzz’ van bedrijvigheid is; ontwerpers die experimenteren, onderzoekers die IX-projecten ondersteunen en trainingen geven, en bedrijven en maatschappelijke organisaties die testen op welke manieren IX hen verder brengt met de mooie en minder mooie uitdagingen waar zij voor staan.
Wat ik daarbij spannend vind is dat we enerzijds aan een industrie die nog in ontwikkeling is vragen om een duurzaam verdienmodel te ontwikkelen – met IX labs die tegelijk afhankelijk zijn van het werk dat voortkomt uit de creatieve sector en opdrachten van toepassers. Oftewel, hoe overtuigen we en haken we zowel de andere partijen aan die de kansen van IX nog niet volledig kennen aan toekomstige partijen die wel voor hen ontwikkelen, experimenteren en producten ontwikkelen.
Nog concreter: hoe overbruggen we het gat tussen de IX-kwaliteit die nodig is voor het bedrijfsleven, de potentie van de labs en de IX die nu wordt gemaakt vanuit de creatieve industrie, met de mensen die hiervoor deels nog moeten worden opgeleid? En dat in een wereld die technologisch alsmaar sneller verandert… that’s the big question!’
Op de hoogte blijven van de ontwikkelingen binnen CIIIC? Meld je aan voor de nieuwsbrief (opent in nieuw venster).